احمد على سپهر ( مورخ الدوله )
276
ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )
تبعيد كرده . عيال مدير بانك با دو دختر وى و عيال ناظر تلگرافخانه را رها و باتفاق عده ژاندارم وارد بوشهر شدهاند . زنان و دختران مزبور اظهار ميدارند كه در تمام عرض راه خيلى خوشرفتارى با ايشان كردهاند ليكن در كازرون و كمارج پارهنمايشات خصمانه بر عليه آنها دادند . دستگيرشدگان مزبور را كه از برازجان بيرون آوردند قونسول و سه نفر از اعضاى بانك و ناظر تلگرافخانه و مستخدم سنگالى و دو نفر سواره هندى را به طرف ( اهرم ) برده از قراريكه معلوم مىشود آنانرا تحت الحفظ به واسموس قونسول آلمان سپردهاند . دولت ايران اطلاع داده است كه ژاندارمرى ساخلو شمال ايران سر بطغيان و تمرد برآورده و صاحبمنصبان آنان سوئدى ميباشند . متمردين مزبور قم را براى آلمانها تصرف كرده و سيم تلگراف ( هند و اروپا ) را به طرف جنوب ايران تحت ضبط قرار دادهاند يك راپورت ديگرى از وزيرمختار ما از طهران رسيده و ميگويد ژاندارمهائى كه تحت رياست سوئديها بودهاند در شهر همدان به قزاقهاى ايرانى حمله بردهاند . اين حملات و اين عمليات حقشكنانه بدون اعتنا كردن بدولت يك نمونه از طرز رفتار كاركنان آلمان مىباشد كه در يك مملكت بيطرف اين نوع تشبثات نامشروع براى تهييج اهالى مينمايند . » ابلاغيهء از طرف سفارت امپراطورى روس مورخه 10 دسامبر 1915 مطابق 15 صفر 1334 قمرى « ديروز عصر اشرار و قسمتى از ژاندارمها كه وظيفه خود را در مقابل اعليحضرت اقدس شاهنشاهى و دولت شهريارى فراموش كرده و به اشرار ملحق شده بودند توسط قشون امپراطورى در رباطكريم به كلى شكست خوردند . بموجب اطلاعى كه از فرمانده قشون امپراطورى رسيده در اين واقعه در زير آتش شراپنل و حملات شمشيرى دويست و چهل نفر از اشرار تلف شدهاند و در ساعت شش بعد از ظهر هفتاد نفر از اشرار هم باسيرى گرفته شد بعلاوه مجروحين زيادى هم از اشرار باقى مانده تعقيب مجدانه نسبت باشرار فرارى دوام دارد . از قراريكه قبلا هم ميشد استنباط كرد مؤسسين اين خونريزى بىجهت كه امير حشمت و على خان سپاهكوهى رؤساى اشرار بودند قبل از همه بدون عار و خجالت فرار كرده تابعين خود را دچار اين هلاكت نمودند و نيز موافق اطلاعى كه اخيرا از منابع صحيحه بسفارت امپراطورى رسيده است عده تلفات اشرار زيادتر از آنچه در فوق ذكر شده بوده است از قشون امپراطورى دو نفر قزاق تلف شده را دفن كردهاند . » جمعه 16 صفر - 24 دسامبر 1915 امروز صبح سه ساعت قبل از ظهر مستوفى الممالك نخستوزير بقصر فرحآباد رفته و استعفاى خود را تقديم شاه كرد . شاه استعفا را قبول كرده و شاهزاده فرمانفرما به نخستوزيرى انتخاب شد پس از آن وزراى مختار روس و انگليس بفرحآباد رفته و با شاه ملاقات كردند . شاهزاده فرمانفرما رئيس الوزراء تولد 1231 شمسى - درگذشت 1318 شمسى شنبه 17 صفر - 25 دسامبر 1915 ژنرال باراتف فرمانده قشون اعزامى روس در ايران وارد تهران شد . دوشنبه 19 صفر - 27 دسامبر 1915 نخستوزير جديد با وزراى خود بحضور شاه رفته و كابينه را بدينترتيب معرفى نمود : [ كابينهء فرمانفرما ] شاهزاده فرمانفرما رئيس الوزراء و وزير داخله . سپهدار اعظم وزير جنگ شاهزاده شهاب الدوله وزير علوم سردار منصور وزير پست و تلگراف شاهزاده صارم الدوله وزير فوائد عامه علاء السلطنه وزير عدليه مشاور الممالك وزير امور خارجه بلافاصله پس از سقوط كابينهء مستوفى الممالك و تشكيل كابينهء فرمانفرما نگارنده در منزل يكى از اقوام خود ميرزا رضا خان گرانمايه مويد السلطنه مخفى شدم . چون او با سفارت روس روابط بسيار نزديك داشت براى